วิธีดำเนินการวิจัย

การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาแนวทางส่งเสริมการจัดการเรียนรู้ด้านเกษตรกรรมสู่ Smart Farmer ซึ่งมีรายละเอียดและวิธีดำเนินการวิจัย ดังนี้

1.       ประชากรและกลุ่มตัวอย่าง

2.       เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย

3.       การสร้างเครื่องมือ

4.       การเก็บรวบรวมข้อมูล

5.       การวิเคราะห์ข้อมูล

1.    ประชากรและกลุ่มตัวอย่าง

1.1   ประชากร

ประชากรที่ใช้ในการวิจัยครั้งนี้ เป็นผู้บริหารสถานศึกษา ครู กศน. ภาคีเครือข่าย และผู้เรียน กศน. ของ กศน.อำเภอแม่วาง จังหวัดเชียงใหม่ จำนวน 45 คน ประกอบด้วย

1)    ผู้บริหาร กศน.อำเภอแม่วาง จำนวน 1 คน

2)    ครู กศน. จำนวน 15 คน

3)    ภาคีเครือข่ายที่มีส่วนร่วมในการจัดการเรียนรู้ด้านเกษตรกรรม จำนวน 5 คน

4)    ผู้เรียน กศน.ระดับมัธยมศึกษาตอนปลายที่ลงทะเบียนเรียนแผนการเรียนรู้การปลูกข้าวโพดหวานในภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2561 จำนวน 24 คน

1.2   กลุ่มตัวอย่าง

กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการศึกษาแนวทางส่งเสริมการจัดการเรียนรู้ด้านเกษตรกรรมสู่ Smart Farmer ได้จากการเลือกแบบเจาะจง (Purposive Sampling) จากสถานศึกษาที่มีความพร้อมและดำเนินการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐานด้านเกษตรกรรมที่ชัดเจน และมีแนวโน้มที่จะเป็นแบบอย่างที่ดีในการขยายผล จำนวน 24 คน ประกอบด้วย

1)                  ผู้บริหาร กศน.อำเภอแม่วาง จำนวน 1 คน

2)                  ครู กศน. ที่จัดการเรียนการสอนรายวิชาข้าวโพดหวาน Smart Farm of Sunsweet (อช33387) ระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย ภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2561  จำนวน 8 คน

3)   ภาคีเครือข่าย จำนวน 3 คน ได้แก่

(1)  ตัวแทนบริษัทซันสวีท จำกัด จำนวน 1 คน

(2)  ตัวแทนหน่วยงานด้านการเกษตรที่มีส่วนร่วมในการพัฒนาหลักสูตรรายวิชาเลือกตามแผนการเรียนรู้การปลูกข้าวโพดหวาน จำนวน 1 คน

(3)  ภูมิปัญญาด้านเกษตรกรรมที่มีส่วนร่วมในการพัฒนาหลักสูตรรายวิชาเลือกตามแผนการเรียนรู้การปลูกข้าวโพดหวาน จำนวน 1 คน

4)    ผู้เรียน กศน.ระดับมัธยมศึกษาตอนปลายที่ลงทะเบียนเรียนแผนการเรียนรู้การปลูกข้าวโพดหวานในภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2561 จำนวน 12 คน

2.   เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย

เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยครั้งนี้ ได้แก่ ๑) แบบสังเกตการจัดกระบวนการเรียนรู้ เป็นแบบสังเกตแบบมีโครงสร้าง และ ๒) ประเด็นคำถามในการสนทนากลุ่ม

3.   การสร้างเครื่องมือ

การสร้างเครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยครั้งนี้ ได้ดำเนินการสร้างโดยมีลำดับขั้นตอนการสร้างดังนี้

3.1   ศึกษาเอกสาร และงานที่เกี่ยวข้องเกี่ยวกับการจัดการศึกษาหลักสูตรการศึกษานอกระบบระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 (ปรับปรุง พ.ศ. 2559)พร้อมทั้งวิเคราะห์ประเด็นสำคัญตามวัตถุประสงค์ของการวิจัย

3.2   ศึกษาหลักเกณฑ์และวิธีการสร้างประเด็นการสังเกตและประเด็นคำถาม

3.3   จัดประชุมคณะผู้วิจัยเพื่อสร้างเครื่องมือการวิจัยโดยดำเนินการ ดังนี้

3.3.1    กำหนดประเด็นการสังเกตและประเด็นคำถามให้สอดคล้องกับวัตถุประสงค์และขอบเขตของการวิจัยที่ครอบคลุมองค์ประกอบสำคัญ 6 องค์ประกอบ ได้แก่ 1) ด้านการบริหารจัดการ 2) ด้านหลักสูตรและเนื้อหา 3) ด้านผู้สอน 4) ด้านวิธีการจัดการเรียนรู้ 5) ด้านสื่อและแหล่งเรียนรู้ และ 6) ด้านการวัดผลและประเมินผล โดยดำเนินการสร้างดังนี้

1)    แบบสังเกตการจัดกระบวนการเรียนรู้ เป็นแบบสังเกตแบบมีโครงสร้าง โดยคณะผู้วิจัยดำเนินการสร้างประเด็นการสังเกตเพื่อศึกษากระบวนการจัดการเรียนรู้ รายวิชา อชอช33534 ข้าวโพดหวาน Smart Farm of Sunsweet เป็นอย่างไร ประกอบด้วย

(1)      ด้านผู้สอน

-  วิธีการสอนทำให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้หรือไม่เกิดการเรียนรู้อย่างไร เพราะอะไรจึงทำให้เกิดการเรียนรู้แบบนั้น

-  ปัญหาขณะสอน/การแก้ปัญหาขณะสอนมีหรือไม่ อย่างไร

-  การเตรียมสื่อ/อุปกรณ์การสอนของครูผู้สอนมีความพร้อมหรือไม่ อย่างไร

-  ลำดับขั้นตอนการสอนของครูเป็นไปตามแผนการจัดการเรียนรู้หรือไม่ อย่างไร

-  ลีลาการสอนของครูเป็นอย่างไร เช่น การใช้ภาษา น้ำเสียง ลีลาท่าทาง การกระตุ้นการเรียน การใช้เทคนิคการสอน ฯลฯ

-  การปฏิสัมพันธ์ระหว่างครูกับผู้เรียนเป็นอย่างไร

(2)      ด้านวิธีการจัดการเรียนรู้

-  กิจกรรมการเรียนรู้สัมพันธ์กับจุดประสงค์การเรียนรู้หรือไม่ อย่างไร

-  การเชื่อมโยงความรู้ของผู้เรียนกับกิจกรรมการเรียนรู้มีหรือไม่ อย่างไร

-  การจัดกิจกรรมการเรียนรู้ที่เปิดโอกาสให้ผู้เรียนได้ลงมือปฏิบัติมีอะไรบ้าง ดำเนินกิจกรรมอย่างไร

-  พฤติกรรมของผู้เรียนขณะเรียนเป็นอย่างไร เช่น การมีส่วนร่วมในกิจกรรม ความสนใจ ความตั้งใจ ความกระตือรือร้น การซักถาม การตอบคำถาม ฯลฯ

-  การปฏิสัมพันธ์ระหว่างผู้เรียนกับผู้เรียนเป็นอย่างไร

(3)      ด้านสื่อและแหล่งเรียนรู้

-  การใช้สื่อและแหล่งเรียนรู้สัมพันธ์กับเนื้อหาหลักสูตรหรือไม่ เป็นอย่างไร

-  การใช้สื่อและแหล่งเรียนรู้สัมพันธ์กับกิจกรรมการเรียนรู้หรือไม่ เป็นอย่างไร

-  การใช้สื่อและแหล่งเรียนรู้เหมาะสมกับผู้เรียนหรือไม่ เป็นอย่างไร

(4)      ด้านการวัดผลและประเมินผล

-  การวัดผลและประเมินผลก่อนเรียนมีหรือไม่ อย่างไร

-  การวัดผลและประเมินผลระหว่างเรียนมีหรือไม่ อย่างไร

-  การวัดผลและประเมินผลหลังเรียนมีหรือไม่ อย่างไร

2)    ประเด็นการสนทนากลุ่มคณะผู้วิจัยดำเนินการสร้างประเด็นคำถามหลักและคำถามรองเพื่อศึกษาภาพรวมของการจัดการศึกษารายวิชา อชอช33534 ข้าวโพดหวาน Smart Farm of Sunsweetเป็นอย่างไร ประกอบด้วย

(1)      สถานศึกษามีการบริหารจัดการในการจัดการศึกษาเพื่อส่งเสริมการจัดการเรียนรู้ด้านเกษตรกรรม ตามหลักสูตรการศึกษานอกระบบระดับการศึกษาขั้นพื้นฐานอย่างไร

-   มีนโยบายจัดการศึกษาอย่างไร

-   มีการพัฒนาหลักสูตรและสื่ออย่างไร

-   มีการประสานภาคีเครือข่ายเข้ามามีส่วนร่วมในการจัดการศึกษาอย่างไร

-   มีการจัดสรรงบประมาณสนับสนุนและสนับสนุนวัสดุ อุปกรณ์ในการจัดการศึกษาอย่างไร

-   มีการจัดทำแผนการลงทะเบียนเรียนอย่างไร

-   มีการกำหนดแนวทางการวัดผลและประเมินผลการเรียนอย่างไร

-   มีการเตรียมความพร้อมของบุคลากรอย่างไร

-   มีการวางแผนการนิเทศติดตามและประเมินผลการดำเนินงานอย่างไร

(2)      แผนการเรียนรู้ข้าวโพดหวานประกอบด้วยรายวิชาเลือกกี่รายวิชา มีเนื้อหาอะไรบ้างมีตัวชี้วัดและผลการเรียนรู้ที่คาดหวังอย่างไร

(3)      มีใครเป็นผู้จัดกิจกรรมการเรียนรู้

(4)      มีวิธีการจัดการเรียนรู้อย่างไร (วิธีการ/ขั้นตอนการจัดการเรียนรู้)

(5)      ใช้สื่อและแหล่งรู้ใดในการจัดการเรียนรู้

(6)      มีวิธีการวัดผลและประเมินผลการเรียนอย่างไรและใช้เครื่องมืออะไรในการวัดผลและประเมินผลการเรียน

3.3.2    คณะผู้วิจัยที่เข้าร่วมประชุมได้ร่วมกันตรวจสอบเครื่องมือการวิจัยที่สร้างขึ้นให้มีความสอดคล้องกับวัตถุประสงค์และของเขตของการวิจัย เนื่องจากคณะผู้วิจัยที่เข้าร่วมประชุมในครั้งนี้เป็นผู้ที่มีความรู้และประสบการณ์ด้านการวิจัย ด้านการจัดการศึกษานอกระบบ ด้านการวัดผลและประเมินผล ด้านหลักสูตรและการสอน และด้านการพัฒนาสื่อ นวัตกรรมและเทคโนโลยีทางการศึกษา ซึ่งพิจารณาคุณภาพของเครื่องมือได้ครอบคลุมเนื้อหาการวิจัยได้ครบถ้วนสมบูรณ์ ประกอบด้วย

1)         นายจำเริญ มูลฟอง           ผู้ทรงคุณวุฒิด้านบริหารการศึกษา

2)         นางพิมพรรณ  ยอดคำ       ผู้ทรงคุณวุฒิด้านการวิจัยและการจัดการศึกษานอกระบบ

3)         นางรสาพร  หม้อศรีใจ       ผู้ทรงคุณวุฒิด้านการวิจัยและการจัดการศึกษานอกระบบ

4)    นายพีระชัย  มาลินีกุล   ผู้ทรงคุณวุฒิด้านการวัดผลและประเมินผล

5)    นายธีรศักดิ์  ลอยลม     ผู้ทรงคุณวุฒิด้านการวัดผลและประเมินผล

6)    นางอรวรรณ  ฟังเพราะ ผู้ทรงคุณวุฒิด้านหลักสูตรและการสอน

7)    นางสาวนัชรี  อุ่มบางตลาด  ผู้ทรงคุณวุฒิด้านการพัฒนาสื่อ นวัตกรรมและเทคโนโลยีทางการศึกษา

3.3.3    นำประเด็นต่าง ๆ ที่ผ่านการพิจารณาคุณภาพของเครื่องมือให้ครอบคลุมเนื้อหาการวิจัยได้ครบถ้วนสมบูรณ์แล้วไปสร้างเครื่องมือเพื่อนำไปใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูล

4.   การเก็บรวบรวมข้อมูล

ดำเนินการเก็บรวบรวมข้อมูลดังนี้

4.1   ศึกษาเอกสารที่เกี่ยวข้องกับการดำเนินงานจัดการศึกษาเพื่อส่งเสริมการจัดการเรียนรู้ด้านเกษตรกรรมของ กศน.อำเภอแม่วาง พร้อมทั้งวิเคราะห์ประเด็นสำคัญตามวัตถุประสงค์ของการวิจัยดังตารางที่ 1

4.2   ดำเนินการจัดสนทนากลุ่ม โดยใช้ประเด็นการสนทนากลุ่มที่สร้างขึ้นกับกลุ่มตัวอย่าง จำนวน 24 คน ได้แก่ ผู้บริหาร กศน.อำเภอ จำนวน 1 คน ครู กศน. จำนวน 8 คน ภาคีเครือข่าย จำนวน 3 คน และผู้เรียน กศน. จำนวน 12 คน คณะผู้วิจัยดำเนินการเก็บข้อมูลในพื้นที่ด้วยตนเองโดยใช้ประเด็นการสนทนากลุ่มที่สร้างขึ้นโดยแบ่งระยะเวลาในการจัดสนทนากลุ่มเป็น 3 ครั้ง ดังตารางที่ 1

4.3   สังเกตการจัดกระบวนการเรียนรู้ของ โดยการสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วมในการจดกิจกรรมการเรียนรู้กับกลุ่มตัวอย่างในพื้นที่ โดยใช้แบบสังเกตแบบมีโครงสร้างที่สร้างขึ้น ดังตารางที่ 1

4.4   สัมภาษณ์แบบไม่มีโครงสร้างกับกลุ่มตัวอย่างในประเด็นที่เกี่ยวข้องกับการจัดกิจกรรม เพื่อให้ได้ข้อมูลที่ครอบคลุมตามประเด็นที่ศึกษาดังตารางที่ 8

ตารางที่ 8 แสดงระยะเวลาในการเก็บรวบรวมข้อมูล

ครั้งที่	วัน เดือน ปี	วิธีดำเนินการ	ผู้ให้ข้อมูล	สถานที่
1	2 – 4 พฤษภาคม 2561	1)    ศึกษาเอกสารที่เกี่ยวข้องกับการดำเนินงานจัดการศึกษาเพื่อส่งเสริมการจัดการเรียนรู้ด้านเกษตรกรรมของ กศน.อำเภอแม่วาง พร้อมทั้งวิเคราะห์ประเด็นสำคัญตามวัตถุประสงค์ของการวิจัย 2)    สัมภาษณ์แบบไม่มีโครงสร้างกับกลุ่มตัวอย่างในประเด็นที่เกี่ยวข้องกับการจัดกิจกรรม เพื่อให้ได้ข้อมูลที่ครอบคลุมตามประเด็นที่ศึกษา 3)    จัดสนทนากลุ่ม โดยใช้ประเด็นการสนทนากลุ่มที่สร้างขึ้น	-ผู้บริหาร กศน.อำเภอ -ครู กศน.	กศน.อำเภอแม่วาง จังหวัดเชียงใหม่
2	5 มิถุนายน 2561	4)    จัดสนทนากลุ่ม โดยใช้ประเด็นการสนทนากลุ่มที่สร้างขึ้น 5)    สัมภาษณ์แบบไม่มีโครงสร้างกับกลุ่มตัวอย่างในประเด็นที่เกี่ยวข้องกับการจัดกิจกรรม เพื่อให้ได้ข้อมูลที่ครอบคลุมตามประเด็นที่ศึกษา	-ภาคีเครือข่าย	ศูนย์เรียนรู้ KC Farm อำเภอแม่วาง จังหวัดเชียงใหม่
3	21 – 22 กรกฎาคม 2561	6)    สังเกตการจัดกระบวนการเรียนรู้ โดยการสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วม โดยใช้แบบสังเกตแบบมีโครงสร้าง 7)    สัมภาษณ์แบบไม่มีโครงสร้างกับกลุ่มตัวอย่างในประเด็นที่เกี่ยวข้องกับการจัดกิจกรรม เพื่อให้ได้ข้อมูลที่ครอบคลุมตามประเด็นที่ศึกษา 8)    จัดสนทนากลุ่ม โดยใช้ประเด็นการสนทนากลุ่มที่สร้างขึ้น และสังเกตแบบมีส่วนร่วม 9)    นิเทศติดตามการนำความรู้ไปใช้ประโยชน์ของผู้เรียน กศน.ที่เป็นกลุ่มตัวอย่าง	-ผู้เรียน กศน. ระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย	ศูนย์เรียนรู้ KC Farm อำเภอแม่วาง จังหวัดเชียงใหม่

4.5   บันทึกข้อมูลที่ได้จากการศึกษาเอกสารเกี่ยวข้องกับการดำเนินงานจัดการศึกษาเพื่อส่งเสริมการจัดการเรียนรู้ด้านเกษตรกรรมของ กศน.อำเภอแม่วาง การสังเกต การสัมภาษณ์และการสนทนากลุ่มให้ครอบคลุมทุกประเด็น

4.6   นำข้อมูลการศึกษาเอกสารเกี่ยวข้องกับการดำเนินงานจัดการศึกษาเพื่อส่งเสริมการจัดการเรียนรู้ด้านเกษตรกรรมของ กศน.อำเภอแม่วาง การสังเกตการจัดกระบวนการเรียนรู้ การสัมภาษณ์แบบไม่มีโครงสร้างและการสนทนากลุ่มมาวิเคราะห์ข้อมูลและสรุปผลการวิจัย

4.7   จัดทำรายงานผลการวิจัย เรื่อง การศึกษาแนวทางส่งเสริมการจัดการเรียนรู้ด้านเกษตรกรรมสู่ Smart Farmer กรณีศึกษา : กศน.อำเภอแม่วาง จังหวัดเชียงใหม่

5.    การวิเคราะห์ข้อมูล

ในการวิจัยครั้งนี้ วิเคราะห์ข้อมูลโดยนำข้อมูลจากการศึกษาเอกสารเกี่ยวข้องกับการดำเนินงานจัดการศึกษาเพื่อส่งเสริมการจัดการเรียนรู้ด้านเกษตรกรรมของ กศน.อำเภอแม่วาง การสังเกตการจัดกระบวนการเรียนรู้ การสัมภาษณ์แบบไม่มีโครงสร้างและการสนทนากลุ่มมาวิเคราะห์เนื้อหา ตรวจสอบความถูกต้องครบถ้วนตามประเด็นที่ศึกษาและสังเคราะห์เพื่อสรุปเป็นแนวทางการส่งเสริมการจัดการเรียนรู้ด้านเกษตรกรรมสู่ Smart Farmer ตามองค์ประกอบที่สำคัญ 6 องค์ประกอบ ได้แก่ 1) ด้านการบริหารจัดการ 2) ด้านหลักสูตรและเนื้อหา 3) ด้านผู้สอน 4) ด้านวิธีการจัดการเรียนรู้ 5) ด้านสื่อและแหล่งเรียนรู้ และ 6) ด้านการวัดผลและประเมินผล